De rol van het immuunsysteem en het microbioom bij psychische aandoeningen
12 november 2025
Om ernstige psychische aandoeningen, zoals depressie, bipolaire stoornis en schizofrenie beter te begrijpen, moeten we ook de darmen en het microbioom bekijken. Die benadering staat centraal in het proefschrift van Magda Ioannou, die is gepromoveerd op de relatie tussen het immuunsysteem, het microbioom en ernstige psychische klachten. Dat deed ze aan UMC Groningen, kernpartner van Buikbelang. Onder andere inzetten op gezonde voeding en gepersonaliseerde probiotica lijken veelbelovende richtingen voor vervolgonderzoek.
Mentale klachten door verstoord immuunsysteem
Psychische aandoeningen hebben grote invloed op iemands stemming en functioneren en gaan ook samen met een hoger risico op lichamelijke aandoeningen. “Er bestaan effectieve behandelingen om psychische aandoeningen te behandelen”, zegt Ioannou, “maar veel mensen blijven ook daarna last houden van cognitieve problemen, zoals verstoorde aandacht en concentratie, geheugenproblemen en tragere verwerking van prikkels.” Het onderzoek van Ioannou laat zien dat die problemen mogelijk te maken hebben met een verstoring in het immuunsysteem.
In de onderzoeken werden patiënten met verschillende psychische aandoeningen onderzocht. Bij een deel van hen bleek het immuunsysteem overmatig actief. Zo vonden de onderzoekers sterkere immuunreacties op veelvoorkomende virussen bij mensen met bipolaire stoornis, en markers van oxidatieve stress bij mensen met schizofrenie. Deze relatie tussen afweer en psychische aandoeningen werd vooral gezien bij mensen die jong een trauma hebben opgelopen en bij mensen bij wie behandeling van de psychische klachten niet goed aanslaat.
Afwijkend microbioom bij psychische aandoeningen
Ioannou zag ook dat mensen met psychische aandoeningen een andere samenstelling van hun darmmicrobioom hebben dan gezonde mensen. Bepaalde bacteriesoorten die gunstige korteketenvetzuren produceren, kwamen bijvoorbeeld minder vaak voor. Volgens Ioannou hebben de onderzoekers in hun analyse rekening gehouden met iemands eetpatroon. De gevonden verschillen zijn dus niet (of slechts deels) te verklaren doordat mensen met klachten mogelijk minder gezond of minder regelmatig eten. “Sommige veranderingen in het microbioom kunnen samenhangen met leefstijl,” zegt Ioannou, “maar ook wanneer we daar rekening mee hielden, zagen we duidelijke verschillen tussen gezonde mensen en patiënten met psychische klachten.”
Verzwakte darmbarrière aanpakken
Ook was de darmbarrière verzwakt bij een deel van de patiënten (‘leaky gut’), wat mogelijk verband houdt met de overmatige activatie van het immuunsysteem. Ioannou onderzocht het effect van probiotica bij deze patiënten. Die interventie versterkte bij de patiënten de darmbarrière en verhielp ook een deel van geheugen-gerelateerde klachten.
Holistisch behandelplan
Deze onderzoeken laten zien dat psychische klachten niet alleen in de hersenen zitten, maar dat naar het hele lichaam gekeken moet worden. “Het ondersteunen van het immuunsysteem en werken aan gezonde darmen kan een goede aanvulling zijn op bestaande behandelplannen”, zegt Ioannou daarover. Gezonde voeding en voldoende beweging kunnen van grote invloed zijn op ontstekingswaarden in het lichaam, en op het microbioom. Ook gepersonaliseerde aanvulling op voeding, met probiotica, kan in de toekomst een rol gaan spelen in behandeling. “We weten alleen nog niet welke mensen met psychische klachten het beste reageren op welke probiotica. Op basis van dit onderzoek moeten we daarvoor verder bewijs gaan verzamelen”, concludeert Ioannou.
Ander nieuws
Wereld Microbioomdag: Tim Spector over de kracht van 30 verschillende planten per week
Op 27 juni is het Wereld Microbioomdag. Buikbelang spreekt met professor Tim Spector, arts, epidemioloog en een van de meest invloedrijke onderzoekers op het gebied van voeding en het darmmicrobioom.26 juni 2026
Nieuw Holomicrobioom Innovatie Instituut bundelt kennis over microbiomen
Het nieuwe Holomicrobioom Innovatie Instituut is officieel van start gegaan. Met een bijdrage van € 200 miljoen uit het Nationaal Groeifonds brengt het instituut onderzoekers, kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties samen om kennis over microbiomen sneller te vertalen naar oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen.4 juni 2026
Nieuw onderzoek naar gepersonaliseerde darmgezondheid
Hoewel voedingsvezels bekend staan om hun positieve effect op de darmgezondheid, reageren mensen verschillend op specifieke soorten vezels. Dit maakt het lastig om te bepalen welke vezels het meest effectief zijn voor een individu.28 mei 2026
